Utrata płynności finansowej lub zagrożenie niewypłacalnością wymaga szybkiej i przemyślanej reakcji. Prawo przewiduje procedury, które w określonych przypadkach ułatwiają porozumienie z wierzycielami i zapewniają ochronę przed częścią działań egzekucyjnych. Kluczowe znaczenie ma postępowanie restrukturyzacyjne. Poszczególne tryby różnią się sposobem wszczęcia, rolą sądu i doradcy restrukturyzacyjnego, zakresem ochrony oraz wpływem na zarządzanie firmą. Restrukturyzacja nie gwarantuje jednak zawarcia układu ani uniknięcia upadłości. Co to jest postępowanie restrukturyzacyjne i jakie cele realizuje? Postępowanie restrukturyzacyjne to sformalizowana procedura prawna dla dłużnika zagrożonego niewypłacalnością albo niewypłacalnego, który spełnia przesłanki ustawowe. Podstawą prawną jest ustawa z 15 maja 2015 roku – Prawo restrukturyzacyjne. Procedura służy przede wszystkim przywróceniu zdolności do wykonywania zobowiązań, ochronie uzasadnionych praw wierzycieli oraz, zależnie od trybu, zawarciu i wykonaniu układu albo przeprowadzeniu działań sanacyjnych. Układ może przewidywać między innymi odroczenie terminów płatności, rozłożenie należności na raty lub ich częściową redukcję. Nie musi obejmować wszystkich zobowiązań. Zakres układu, udział wierzycieli w głosowaniu oraz status wierzytelności zabezpieczonych rzeczowo, na przykład hipoteką, wynikają z przepisów i kwalifikacji konkretnych wierzytelności. Samo rozpoczęcie procedury nie oznacza, że układ zostanie przyjęty lub zatwierdzony. Sąd bada ustawowe przesłanki, w tym zgodność układu z prawem, jego wykonalność oraz wpływ na sytuację wierzycieli. Postępowanie może zakończyć się odmową otwarcia, umorzeniem albo odmową zatwierdzenia układu. Kto i kiedy uruchamia postępowanie restrukturyzacyjne? Z restrukturyzacji korzystają podmioty posiadające zdolność restrukturyzacyjną, między innymi: osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne, inne podmioty, wobec których przepisy dopuszczają zastosowanie tej procedury. Znaczenie ma status dłużnika, wystąpienie zagrożenia niewypłacalnością lub niewypłacalności oraz wybór właściwego trybu. Zagrożenie niewypłacalnością oznacza, że sytuacja finansowa wskazuje na ryzyko utraty zdolności do regulowania zobowiązań, natomiast niewypłacalność wiąże się z utratą tej zdolności w rozumieniu przepisów. Wszczęcie postępowania o zatwierdzenie układu odbywa się w odmienny sposób niż otwarcie postępowań układowych i sanacyjnego przez sąd. W zależności od trybu potrzebne są odpowiednie dokumenty, propozycje układowe i uzasadnienie wyboru procedury. Koszty prowadzenia sprawy, w tym bieżące koszty działalności, trzeba uwzględnić w planie finansowym, ale ich pokrywanie nie stanowi uniwersalnej, identycznej przesłanki otwarcia każdego postępowania. Cztery drogi do celu, czyli rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych Prawo przewiduje cztery tryby: postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe oraz postępowanie sanacyjne. Wybór zależy przede wszystkim od przesłanek ustawowych, udziału wierzytelności spornych uprawniających do głosowania, potrzebnego poziomu ochrony i zakresu planowanych działań. Nie jest uzależniony wyłącznie od wielkości przedsiębiorstwa. Rodzaj postępowaniaWierzytelności sporneWszczęcieZarząd przedsiębiorstwem O zatwierdzenie układuDo 15% wierzytelności spornych uprawniających do głosowania, według zasad ustawowychGłosowanie poza klasycznym etapem otwarcia; następnie obwieszczenie i wniosek do sąduZarząd własny pod nadzorem nadzorcy układuPrzyspieszone układoweDo 15% wierzytelności spornych uprawniających do głosowania, według zasad ustawowychOtwarcie przez sąd na wniosekZarząd własny pod nadzorem nadzorcy sądowegoUkładowePowyżej 15% wierzytelności spornych uprawniających do głosowaniaOtwarcie przez sąd na wniosekZarząd własny pod nadzorem nadzorcy sądowegoSanacyjneBrak tego ograniczenia jako podstawowego kryterium wyboruOtwarcie przez sąd na wniosekZarząd co do zasady przejmuje zarządca Postępowanie o zatwierdzenie układu W tym trybie wierzyciele głosują nad propozycjami układowymi przy udziale nadzorcy układu, bez wcześniejszego klasycznego postanowienia sądu o otwarciu. Po spełnieniu wymogów ustawowych istotne znaczenie ma obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego. Wywołuje ono określone skutki ochronne, ale nie oznacza automatycznego wstrzymania każdej egzekucji ani ochrony wszystkich wierzytelności. Sąd ocenia następnie zebrany materiał i rozpoznaje wniosek o zatwierdzenie układu. Przyspieszone postępowanie układowe Ten tryb jest dostępny, gdy udział wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nie przekracza 15% łącznej sumy wierzytelności przyjmowanej do obliczeń zgodnie z ustawą. Nie chodzi więc o wszystkie sporne zobowiązania przedsiębiorstwa. Postępowanie otwiera sąd, a nadzorca sądowy pomaga ustalić spis wierzytelności i przygotować zgromadzenie wierzycieli. Postępowanie układowe Stosuje się je w sytuacji, gdy udział wierzytelności spornych uprawniających do głosowania przekracza próg właściwy dla trybu przyspieszonego. Procedura jest bardziej sformalizowana, a nadzorca sądowy sporządza pełniejszy spis wierzytelności. Wierzyciele i dłużnik mogą korzystać ze środków przewidzianych w ustawie, a o otwarciu postępowania oraz jego przebiegu decyduje sąd w granicach swoich kompetencji. Postępowanie sanacyjne Sanacja służy przedsiębiorstwom wymagającym szerokiej restrukturyzacji finansowej i operacyjnej. Zarząd nad majątkiem co do zasady przejmuje zarządca, dlatego zarząd własny dłużnika jest w tym trybie najbardziej ograniczony. Procedura zapewnia zasadniczo najszerszą ochronę przewidzianą w restrukturyzacji. Zarządca może korzystać z instrumentów dotyczących zatrudnienia lub umów, ale wyłącznie na warunkach i z ograniczeniami wynikającymi z Prawa restrukturyzacyjnego oraz innych właściwych przepisów. Ochrona nie obejmuje automatycznie każdej egzekucji, wierzytelności ani zabezpieczenia. Jak krok po kroku przebiega otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego? Nie ma jednej identycznej ścieżki dla wszystkich trybów. Typowy przebieg obejmuje analizę płynności i zadłużenia, wybór procedury, przygotowanie dokumentów i propozycji układowych, ustalenie wierzytelności, głosowanie, kontrolę sądu oraz wykonywanie prawomocnie zatwierdzonego układu. W postępowaniach układowym, przyspieszonym i sanacyjnym dłużnik albo uprawniony wierzyciel składa wniosek o otwarcie, a sąd wydaje postanowienie. Samo złożenie wniosku nie jest równoznaczne z otwarciem ani z pełną ochroną przed wierzycielami. W postępowaniu o zatwierdzenie układu głosy są zbierane wcześniej, a istotnym zdarzeniem jest obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego. Skutki każdego z tych zdarzeń, w tym ochrona przed egzekucją, zależą od trybu, rodzaju wierzytelności, momentu ich powstania i wyjątków określonych w ustawie. Doradca restrukturyzacyjny może pełnić funkcję nadzorcy układu, nadzorcy sądowego albo zarządcy. Zakres jego kompetencji zależy od rodzaju postępowania i orzeczeń sądu. Doradca analizuje sytuację firmy, pomaga przygotować dokumentację i propozycje układowe, a w określonych trybach sprawuje nadzór albo zarządza przedsiębiorstwem. Głosowanie nad układem i formalne zakończenie postępowania restrukturyzacyjnego Po ustaleniu kręgu wierzycieli uprawnionych do głosowania wierzyciele oceniają propozycje układowe. Zasadą jest uzyskanie wymaganej większości osobowej oraz większości kapitałowej, jednak szczegółowe reguły zależą od ustawy i mogą uwzględniać głosowanie w grupach. Sąd nie ogranicza się do sprawdzenia formalnej zgodności dokumentów. Bada także ustawowe przesłanki zatwierdzenia, w tym wykonalność układu i ochronę uzasadnionych interesów wierzycieli. Układ może więc nie zostać przyjęty albo zatwierdzony. Prawomocne zatwierdzenie układu kończy etap postępowania sądowego i rozpoczyna jego wykonywanie. Dłużnik powinien realizować spłaty zgodnie z harmonogramem, ponieważ samo zatwierdzenie nie oznacza wykonania układu. Niewykonywanie jego postanowień może prowadzić do złożenia wniosku o uchylenie układu i dalszych konsekwencji prawnych lub ekonomicznych. Uchylenie nie następuje automatycznie i wymaga zastosowania właściwej procedury oraz oceny przesłanek przez sąd. Jakie są możliwe zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego? Postępowanie restrukturyzacyjne może zakończyć się prawomocnym zatwierdzeniem układu, jego późniejszym wykonaniem, odmową zatwierdzenia albo umorzeniem. Niewykonanie układu może skutkować jego uchyleniem, jeśli sąd stwierdzi ustawowe przesłanki. W zależności od sytuacji przedsiębiorcy konieczne może być także rozważenie postępowania upadłościowego. Restrukturyzacja nie wyklucza późniejszego ogłoszenia upadłości. Im wcześniej przedsiębiorca oceni płynność, majątek, zadłużenie i perspektywy działalności, tym łatwiej dobrać tryb oraz przygotować propozycje możliwe do wykonania. Eksperci firmy Habza zapewniają wsparcie na każdym etapie procesu. Doradca restrukturyzacyjny przeanalizuje sytuację prawno-finansową firmy, pomoże dobrać procedurę, przygotować dokumentację i prowadzić rozmowy z wierzycielami. Skontaktuj się z nami, aby omówić pierwszy krok w kierunku uporządkowania zadłużenia.
